مجاز ، قال اعشى بني ثعلبة : و اذا تجوّزها حبال قبيلة اخذت من الاخرى اليك حبالها و قوله : إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّه ( 1 ) ، اى بامان ، و « حبل » به معنى مودّت و عهد آمد في قول ذى الرّمّة : هل حبل خرقاء بعد اليوم مرموم ام هل لها آخر الأيّام تكليم عبد اللَّه عبّاس گفت : مراد به « حبل » در آيت دين است ، اى تمسكوا بدين اللَّه ، دست در دين [ 448 - پ ] خداى زنى ( 2 ) . عبد اللَّه مسعود گفت : جماعت است ، و هم او گفت : يا ايّها النّاس عليكم بالطَّاعة و الجماعة فانّها حبل اللَّه الَّذي امر به و انّ ما تكرهون في الجماعة خير ممّا تحبّون في الفرقة ( 3 ) ، گفت : اى مردمان اطاعت خدا و ملازمت جماعت نگاه داريد كه آن حبل و عهد خداست ، و آنچه شما آن را كاره باشيد در جماعت بهتر از آن است كه دوست داريد در فرقه ( 4 ) . مجاهد و عطا گفتند : مراد عهد است ، اى بعهد اللَّه . قتاده و سدّى و ضحّاك گفتند : مراد قرآن است ، * ( بِحَبْلِ اللَّه ) * ، اى بكتاب اللَّه . حارث اعور گويد : در مسجد رسول شدم ، مردم را ديدم در اختلاف احاديث افتاده . بنزديك امير المؤمنين على ( 5 ) آمدم ، گفتم : يا امير المؤمنين ! مردمان در گفت و گوى افتاده‌اند . گفت : شنيده‌ام از رسول - عليه السلام - كه فتنه اى بباشد . گفتم : يا امير المؤمنين ! خلاص از او به چه باشد ؟ گفت : بكتاب اللَّه ، فانّ فيه نبأ ما قبلكم ، خبر ما بعدكم ، و حكم ما بينكم ، هو الفصل ليس بالهزل ، هو حبل اللَّه المتين ، و هو الذّكر الحكيم ، و هو الصّراط المستقيم - في حديث طويل ذكرناه في اوّل الكتاب ، گفت : خلاص از اين فتنه به كتاب خداى باشد كه در او حديث پيشينگان است ، و خبر باز پسينان ، و حكم آنچه در ميان شما باشد فصل است و هزل نيست ، او حبل خداست و ذكر حكيم است ، و راه راست است - در حديث دراز كه گفته شد در اوّل كتاب ( 6 ) في مقدّماته .

--> ( 1 ) . سوره آل عمران ( 3 ) آيه 112 . ( 2 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : زنيد . ( 3 ) . وز : الفرق . ( 4 ) . مب : فرقت . ( 5 ) . مب : علىّ بن ابى طالب . ( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : گفته شد كما ذكر في اوّل الكتاب .